Demografía escrita en pedra

Esther Nidáguila López

Cando no reconto poboacional bianual do Instututo Nacional de Estadística de xullo do 2012 reflexouse o primeiro descenso poboacional en democracia (Instituto Nacional de Estadística. Población. Principales series desde 1971) a nivel nacional, o Estado botouse as mans á cabeza. Mentres, os galegos, mirábamos ó resto con aire de incredulidade. Nós xa levábamos perdendo poboación dende a década de 1990 e ninguén parecía preocuparse.

A histeria colectiva que sufriu o país demostrouse esaxerada cando os datos de poboación volveron subir no ano 2016 (Instituto Nacional de Estadística. Población. Principales series desde 1971). Mais non os nosos. Nós seguimos caendo sen freos e sen panca de emerxencia.

De onde vimos. Un pasado coñecido

A historia demográfica galega é algo que a todos nos é máis ou menos coñecido polo que faremos un repaso rápido á nosa poboación dende o ano 1900 ata 19701.

Elaboración propia a partir do Instituto Nacional de Estadística

Este período está caracterizado por un crecemento estable ata a década de 1940, cando a poboación presenta un aumento maior ca os experimentados ata ese momento. É a partir de 1950 e ata 1970 o período no que dase o gran descenso de poboación debido ás emigracións masivas, cara América Central e do Sur maioritariamente, creando un descenso pobacional sen precedentes no século XX.

Onde estamos

A nosa historia demográfica recente, dende os anos 1980 ata o de agora, é unha de altos e baixos mais con tendencia á baixa.

Elaboración propia a partir do Instituto Nacional de Estadística

Dende os anos 1970 e durante a seguinte década o país experimenta un aumento de poboación a un ritmo estable ata que, no ano 1982, acádase a maior cifra poboacional rexistrada en todo o século XX, con algo máis de 2.800.000 habitantes. Dende entón, e ata principios do novo milenio, a poboación foi decrecendo.  Pese ó novo aumento poboacional rexistrado nos primeiros anos 2000 e os datos actuais que mostran un número poboacional similar ós de principio de século (incluso un aumento no 2020 con respecto ó 2019) a liña de tendencia é claramente negativa, amosándonos a inclinación á baixa que presentamos nos últimos 40 anos.

Con respecto á pirámide poboacional, na actualidade (Instituto Galego de Estatística. Poboación segundo sexo e grupos quinquenais de idade. España, Galicia e provincias. Ano 2019), preséntase cunha clara forma de furna, isto é, co maior número de poboación nos rangos de idade de entre 40 e 54 anos e cun preocupantemente alto porcentaxe da poboación por riba dos 65.

Aínda que a nosa poboación baixa ano tras ano, un dato postivo que se fai necesario comentar son os últimos saldos migratorios rexistrados. Esta cifra, que reflexa a diferenza númerica entre inmigrantes e emigrantes, leva sendo positiva dende 1997, a excepción dos anos 2012 e 2013 cando a tendencia cambiou, aínda que non de forma acusada. O ano que deixamos atrás presentou o mellor dato de saldo migratorio positivo dende o 2007, con máis de 17.500 migrantes novos no país (Instituto Galego de Estatística. Serie 1990-2019. Emigracións, inmigracións e saldos migratorios. Galicia e provincias).

Pese a todo, estas cifras positivas non abondan para frear o desangre demográfico que estamos a sufrir nin para modificar a pirámide poboacional. Inda por riba, este aumento dase nas dúas provincias xa máis poboadas e tradicionalmente máis dinámicas, as de A Coruña e Pontevedra (Instituto Galego de Estatística. Serie 1990-2019. Emigracións, inmigracións e saldos migratorios. Galicia e provincias).

Cara onde imos. Proxeccións para o futuro

Co fin de dar unha idea aproximada do futuro que temos por diante realizamos proxeccións poboacionais a corto prazo baseándonos nos datos de poboación dende o ano 1998 (Instituto Galego de Estatística. Padrón municipal de habitantes. Explotación estatística. 1998-2019. Galicia e provincias).

Elaboración propia a partir do Instituto Galego de Estatística.

Pese a que os tres métodos matemáticos empregados para intentar coñecer o noso futuro dan datos distintos, hai dous que, debido ó seu parecido resultado e a continuidade que se pode apreciar na tendencia actual, son os que nos parecen máis probables, isto é, as funcións lineal e xeométrica. Aínda así, os tres resultados predín un descenso de pobación nos próximos vinte anos.

Conclusións

O que buscábamos con este traballo era reflexar a realidade demográfica actual, ensinar unha foto fixa da nosa poboación e analizala para entendela un pouco mellor. Queríamos tamén desterrar algunhas ideas preconcibidas que poden chegar a ser perigosas como é a romantización no ideario colectivo da emigración. Esa verdade herdada que tódolos galegos temos na cabeza de que somos un país migrante é, simplemente, a dulcificación dunha realidade terrible que debe mudar axiña.

A tendencia da natalidade á baixa que sufrimos é a normal nos países europeos occidentáis. Atopámonos na fase final do desenrolo poboacional, cando a natalidade e a mortandade son baixas e a sociedade está envellecida. Para paliar esta baixa natalidade deberíamos comezar a ver e a entender a natalidade como un ben común que hai que protexer e non dar por perdida unha partida que as institucións nin se quera están a xogar.

A demografía non é unha ciencia exacta. Os movementos migratorios e as taxas de natalidade e mortandade poden sufrir grandes cambios debido a unha gran variedade de causas como, por exemplo, unha pandemia mundial. Á hora de falar de poboación non hai solucións milagre. Se se quere cambiar a tendencia actual necesítanse grandes consensos de país e grandes cambios lexislativos, pero, por riba de todo iso, necesítase un compromiso real e a convicción de que estos datos, por moi complicado que o vexamos, poden mudar.

Notas ao pé

  1. Instituto Nacional de Estadística. Poblaciones de hecho desde 1900 hasta 1991 []

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *